I dag husar bygninga Veiten 3 i Bergen sentrum mellom anna utestader og restaurantar. Men under 2. verdskrig var det her motstandskjemparar blei torturert og fengsla.

Desperat rissa dei inn helsingar, bøner og dagstrekar i veggane og på celledørene.

Etter krigen blei tre celledører frå fjerdeetasje demontert og henta ut av bygget. Berre ei av dei eksisterer i dag, og ho står utstilt på Bjørn West-museet på Matre.

– Hadde ikkje nokon rett til å gi bort døra

Styreleiar i Gestapomuseets Forening, Stein Ole Ugelvik Larsen, fortel at celledøra blei fjerna frå etasjen på 90-talet, i samband med ei minneutstilling ved Rådhuset i Bergen.

Etter utstillinga blei døra gitt til Bjørn West-museum. På den tida var det ikkje noko Gestapomuseum i Veiten 3, slik som i dag.

– Slik vi har forstått saka, var det nokon i Bergens Forsvarsforening som var med på demonteringa av døra, og sende den til Matre etter utstillinga, seier Larsen.

Ugelvik Larsen meiner at forsvarsforeininga ikkje hadde nokon rett til å gi bort døra som ein eigendel til Bjørn West-museet.

– Vi har ved tre anledningar teke initiativ for å få døra tilbake til huseigar frå Bjørn West-museet, men dei har vedteke at dei eig døra.

Bildeserie

Her er døra frå Gestapohuset

Ønskjer ei minneleg løysing i saka

– Vi håpar at døra blir ført tilbake og sett inn i Gestapomuseet, der vi meiner at ho høyrer heime. Vi har tilbydt ein komplett kopi til museet som erstatning slik at dei kan halde fram med utstillinga.

Ugelvik Larsen seier at dette er ei naturleg løysing på saka, og held fram at dei ikkje ønskjer å øydelegge for Bjørn West-museet, som også har ei viktig historie å fortelje.

– Mitt ønskje er å komme til ei minneleg løysing i saka. Vi ønskjer å behalde eit godt forhold til museet i Matre og finne ei løysing for døra.

– Døra er ein stad ho ikkje høyrer heime

Nestleiar i Stiftelsen Espeland Fangeleir og Gestapohuset i Veiten 3, Dag Steinfeld, fekk samla inn nær 5 millionar kroner for bygging av Gestapomuseet i Veiten 3.

No som museet endeleg er ferdig, ønskjer stiftinga bak museet å få døra tilbake.

– Problemet er at den einaste døra som framleis eksisterer er ein stad den ikkje høyrer heime, seier Steinfeld.

Originalen, som alle historiske gjenstandar, bør vere på staden dei blei henta frå, meiner han.

Synest avslaget var småleg

Stiftinga har saman med Gestapomuseets Forening spora tilbake korleis døra enda opp på Matre.

– Dokumenta våre viser at døra berre vart lånt ut frå Bergen Forsvarsforening. Dette var på eit tidspunkt det ikkje var museum i Veiten 3. Forsvarsforeininga bidrog då med å låne ut døra for å lage ein rekonstruksjon av Gestapocellene på Matre.

Døra var den som hadde flest inskripsjonar på seg.

– At styret i Bjørn West-museum avviste tilbodet om ein kopi synest eg er uforståeleg og småleg. Vi må eventuelt ta rettslege skritt, men det har vi ikkje vurdert. Det burde då også vere unødvendig.

Steinfeld seier at stiftinga hadde håpa styret i Bjørn West-museet hadde sett poenget med at døra burde vere der han meiner den høyrer heime:

– Det var i dei elles bevarte cellene i Veiten at fangane rissa inn sine dikt og helsingar, og det var her dei ønskte at dei skulle bli lest i ettertid.

Takka nei til tilbodet om kopi

Avdelingsleiar i Bjørn West-museet si stifting, Arnold Matre, seier at dei fekk tilbodet om ein kopi av døra i bytte mot originalen frå Gestapomuseet førre haust.

– Vi takka nei i fjor haust, mellom anna fordi den har vore ein del av den faste utstillinga sidan museet opna i 1994.

Tanken var først at «De vernepliktige officerers forening» (i dag Norske Reserveoffiserers Forbund) skulle gje døra tilbake til Gestapohuset, via Bergen Forsvarsforening. Dei hadde planar for eit Gestapomuseum på 90-talet.

– Men det blei ikkje noko av den gong. Så Bjørn West-museet fekk i staden ein kopi av ei av cellene, originaldøra til cella, og noko midlar som låg unytta til føremålet.

Matre fortel at han er glad historia om Gestapohuset i Bergen blir formidla ved museet. Både Bjørn West-soldatar og bygdefolk på Matre fekk oppleve dei grufulle tilhøva i «Skrekkens hus» i Veiten.

Han meiner det er eit legitimt og forståeleg ønskje frå Gestapomuseet, men at det ikkje er usemje om kven som har retten til døra.

Baserer avgjerda på eit brev frå 1994

Styreleiar i stiftinga Bjørn West-museet, Birger Alias Wergeland, meiner døra tilhøyrar museet på Matre.

– Dokumentasjon vi har frå 1994 viser at døra vart gitt til Bjørn West-museet. Det brevet baserte vi vedtaket vårt på i haust, då vi takka nei til ein kopi, seier han, og held fram:

– Eg føler døra høyrer museet til.