Køyrer du ut mot Litlelindås og må stoppa for ein bil med juletre på taket, veit du at du er på rett veg. I enden av vegen går ein katt på gardstunet. Katten er ikkje redd nokon som møter opp på Ristna bruk.

– Amadeus er ein juletrepus som alltid følger nøye med, me må ha han inne i løa, elles er me redd han vert med kundane i bilen, seier Elin Karlsen.

Saman med ektemannen Sigmund og sonen Sveinung, driv familien juletreskog. I fem år har dei selt tre heime frå garden i Austrheim. Elin er oppvaksen her. Då ho var lita hadde bestefaren slåttemark utom husa. Far hennar byrja med juletre. Då ho overtok for tolv år sidan, var det allereie mange grantre på eigedommen.

– Dei stod så nærme husa, så skulle me ikkje hatt sal, måtte me fjerna alle, og det kan jo vera greitt å tena nokre kroner på dei, meiner Sigmund.

– Det er greitt arbeid dette. Om alt går etter planen vil eg overta, seier 19-åringen Sveinung.

– Det er kjekt å høyra, då vert det heller me som hjelper deg.

Har tusen tre

I desse dagar er det sal ved butikken på Mongstad og sjølvhogst på Litlelindås. Når folk dukkar opp for å velja sine juletre, må det vera ein viss avstand mellom trea slik at kundane får oversikt og ser kva dei likar. På Ristna bruk er det om lag 1000 juletre, og det tek rundt ti år å få eit til å veksa seg stort nok.

– Sidan me sel om lag 80 tre i året, må me ha såpass, du skal jo ha nokre ekstra slik at ein har noko å velja i.

Nokre har det høgt under taket og vil ha tre på over tre meter, medan andre har liten plass og vil plassera det i ei krå.

– Nokre spør om eit halvt tre omtrent. Så dei trea me kan tenka ikkje er fine nok er det nokon som vil ha, seier Sigmund.

Etter nyttår ryddar dei opp trea som er for store og fjernar dei som ikkje kan brukast. Nokre manglar toppar, av di ein fugl har sete seg på treet. Andre manglar greiner, for dei har hamna i hjorten sin mage.

Dei planlegg å setja opp eit høgt gjerde for å halda syndaren unna.

– Me hadde eit gjerde før, men det vart litt øydelagd. Då vart det endå verre, for hjorten kom seg inn, men ikkje ut.

Likar ikkje plast

For juletreseljarane er det ein trussel som er større enn dyra i naturen.

– Etterspurnaden har minka litt av alle plasttrea, dei er eit problem for oss. Det skulle det ha vore ei lov mot. Skal alle ha plast er det jo ikkje skikkeleg tre att. Det er jo kjekkare å ta inn eit tre du kan pynta enn å finna treet i ei øskje i eit kott, meiner Sigmund.

– Så er det jo likt kvart år, og inga god lukt, legg Elin til.

– Plasttrea vert pjuskete til slutt, dei varar ikkje så lenge. Det er synd i eit land som Noreg at me hovudsakleg brukar plast. Me bur jo ei eit skogland, seier Sigmund.

– Eg seier til folk at eg aldri kunne ha bytta ut alle blomstrane mine til kunstige. Det er dei einige i, men det same gjeld visst ikkje juletrea, meiner Elin.

Men det finst likevel lysglimt, det har nemleg hendt at det dukkar opp nokon som har gjort ei heilomvending. Nokre som har hatt plasttre, som heller vil attende til barnåler.

– Då må me skryta!

Gjengangarar

– Kundane kjem frå Lindås, Radøy og Austrheim. Nokre er gjengangarar. Det er veldig kjekt, synast familien.

Vanlegvis plar dei å koka gløgg på bålpanna, no er flammane heller til pynt og varme. Inne i løa er det eit lite utsal med andre varer familien har laga. Elin strikkar om kvelden, lagar julekransar og ramslaukprodukt.

– Me vil ha litt meir å tilby enn berre juletre. Her er og ein nisse som mange mindre ungar tek bilde med, og lagar julekort.

Den siste laurdagen før jul var det mange på juletrejakt, sjølv om det regna. Søndag var det rolegare, men veka med den siste adventshelga er dei aller travlaste dagane. Folk er tidlegare enn før med å få treet i hus.

Seljarane skal derimot ikkje gå i skogen sin for å hogga ned treet dei synast er aller finast og ta det inn i si eiga stove.

– Me plar å ta eit hogd tre som ikkje er selt. Eller det som står i løa. Dei aller finaste trea må heller stå att til kundane.